«تفکرنوین» روانشناسی یا معنویت؟

یکی از گسترده‌ترین جریان های معنوی نوظهور در کشور ما که آرام و بی سروصدا به گسترش خود ادامه می‌دهد، جریان موسوم به «تفکرنوین» است. شاید اسم این جریان را نشنیده باشید ولی رسم آن (باورهای آن) در کشور، روز به روز در حال گسترش است. باورهای جریان تفکرنوین، بیشتر با پوشش مباحث روانشناسی، موفقیت و آموزش‌های مهارتی در حال ترویج است و به همین خاطر کمتر از نظر آسیب‌شناختی مورد بررسی قرار گرفته است.

مروری بر تاریخچه تفکر نوین
ماری ادی-بنیانگذار تفکرنوین
«ماری بیکر ادی» بنیانگذار جریان تفکرنوین در آمریکا

جریان «تفکر‌نوین»در سال ۱۸۷۵ توسط «ماری بیکر ادی»[۱] در آمریکا پایه‌گذاری شد. این جریان تلفیقی از افکار کابالیستی[۲] سوئدنبرگ، «هندوئیسم مدرن» و «مسیحیت متعالی»[۳] است، که بیشتر بر موضوع «قدرت ذهن» و نقش آن در درمان بیماری‌ها متمرکز بود ولی به تدریج جریان‌های زیادی از بستر آن بر‌خاستند که بر تأثیر نیروی ذهن بر موفقیت مالی، شادی، سلامتی و روابط تأکید می‌کردند. مروجین «تفکر‌نوین»مدعی شدند که با استفاده از قدرت ذهن می‌توان به‌تمامی خواسته‌های خود در زندگی دست پیدا کرد.

اوج‌گیری «تفکر‌نوین»در قرن بیستم دیری نپایید و در دهۀ اول قرن بیست و یکم، با تکیه‌بر فعالیت‌های رسانه‌ای، دوران تازه اوج‌گیری آن آغاز شد. فیلم راز[۴] (۲۰۰۶) اثر «راندا برن» نقطه عطف این موج جدید بود، که حرف‌های کهنه قرن گذشته را در باب قدرت ذهن و جذب ثروت تکرار می‌کرد.

قانون جذب

«نیروی ذهن» ایده اساسی جریان تفکر نوین است. که با عنوان «قانون جذب» مشهور شده است.  قانون جذب می گوید به هرچه فکر کنید و احساس کنید، آن را خواهید داشت.

«هر چیز را در ذهنت مجسم کنی، آن را در دست‌هایت خواهی داشت»[۵]. وقتی چیزی را می‏خواهید همین‌که تصویرش در ذهن می‏آید، فرآیند جذب آغاز می‏شود. زمانی هم که چیزی را نمی‏خواهید، باز هم به‌محض اینکه موضوع را تصور می‏کنید، جذب اتفاق می‏افتد و آنچه را نمی‏خواستید، سرتان می‏آید[۶].

 

راز-قانون جذب-تفکرنوینقانون جذب از آموزه های فرقه «تئوسوفی» بود[۷]، که در سال ۲۰۰۶ با تولید فیلم «راز» و انتشار کتابی با همین نام توسط «راندا برن» شهرت جهان یافت. در این فیلم تأکید می شود که راز موفقیت چهره‌های برجسته تاریخ استفاده از قانون جذب بوده است.

کتاب «لرزش فکر یا قانون جذب در دنیای فکر»[۸] (۱۹۰۶) نوشته «ویلیام آتکینسون» (۱۸۶۲-۱۹۳۲) نخستین کتابی بود که به‌طور مستقل به قانون جذب پرداخت و سی سال بعد کتاب «بیندیشید و ثروتمند شوید» (۱۹۳۷) اثر «ناپلئون هیل» این اصطلاح را جهانی کرد. این کتاب در آن زمان به فروش بی‌سابقه ۲۰ میلیون نسخه دست‌یافت؛ و تاکنون نیز ۷۰ میلیون نسخه از آن به فروش رفته و در لیست پرفروش‌ترین کتاب‌های تاریخ قرارگرفته است[۹].

فیلم راز قانون جذب را با استفادۀ غیرعلمی از مفاهیم فیزیک کوانتوم و روانشناسی ارائه داد و «تفکر‌نوین» را به شبه‌علم تبدیل کرد. این کار ضریب نفوذ فیلم «راز» را افزایش داد و زمینه مناسبی  برای فروش کتاب راز، که چند ماه پس از فیلم، انتشار یافت، فراهم نمود. این کتاب با فروش بیش از ۲۰ میلیون نسخه، کتاب دیگری از جریان تفکر نوین بود که در لیست پرفروش‌ترین کتاب‌های تاریخ نشست.

آموزه‌های «تفکر نوین»

غیر از قانون جذب، آموزه‌های بنیادین دیگری نیز در «تفکر‌نوین»وجود دارد:

آگاهی برتر: سطح نامحدودی از آگاهی که درون انسان است و با کائنات ارتباط دارد و هر کس با انجام مدیتیشن و توقف فرآیندهای ذهنی می‌تواند با آن ارتباط برقرار کند.

عصر جدید: انسان‌ها با کشف نیروی ذهن و ارتباط با آگاهی برتر می‌توانند جهان جدیدی را خلق کنند و عصر جدید را بر اساس صلح، سلامتی، شادی و رفاه بسازند.

خدای درون: مهم‌ترین آموزه «تفکر‌نوین»که گاهی آن را با ادبیات شبه عرفانی وحدت وجودی توجیه می‌کنند، باور به خدای درون و نیروی نامحدود و خلاقیت مطلق در درون انسان است.

قانون جذب به‌مثابه ابزاری سیاسی

مروجین تفکرنوین بر اساس قانون جذب تأکید می کنند که افکار شما در عالم اثر می گذارد و هر چه بگویید، همان تحقق پیدا می‏کند. پس تنها به آنچه می‏خواهید، بیاندیشید و به آنچه نمی‏خواهید، فکر نکنید. اگر می خواهید جهان از جنگ و ظلم و فساد پاک شود، راهش این است که با کاری نداشته باشید؛ حتی به مبارزه با آنها فکر هم نکنید و چیزی دربارۀ شان نگویید.

به این ترتیب فرایند تغییر جهان آغاز خواهد شد. جنگ و ستم و فساد و بی عدالتی نتیجۀ اندیشیۀ کسانی است که می خواهند با این ناخواسته ها مبارزه کنند و کسانی که با این ناخواسته ها کاری ندارند، مصلحان واقعی هستند. در کتاب «راز» صراحتا عنوان می شود که:

«جنبش ضدجنگ، جنگ بیشتری تولید می کند. جنبش ضد مواد مخدر، مواد مخدر بیشتری تولید کرده است. علت این است که به آنچه نمی خواهیم توجه می کنیم.»[۱۰]

بر همین اساس ادعاهایی در سمینارهای تفکرنوینی در داخل کشور می شنویم که: اگر به مبارزه با آمریکا و اسرائیل فکر کنیم، این دولت ها قدرتمندتر می شوند. این باورها به قدری در افکار عمومی رسوخ کرده است که برخی از چهره‌های سرشناس هنری و ورزشی کشورمان، پس از وقوع بلایای طبیعی اخیر (نظیر زلزله کرمانشاه و سیل در شمال و غرب کشور)، علت بروز آن ها را، سردادن شعارهای ظلم ستیزانه و آزادی‌خواهانۀ مردم ایران علیه استکبار جهانی دانستند.انصارین-قانون جذب-تفکرنوین

به خاطر همین کارکردهای سیاسی تفکرنوین است که رد پای سیاستمداران سلطه طلب را در جای جای تاریخ این جریان شبه‌معنوی می توان مشاهده کرد. از حمایت‌های برخی فراماسونرهای بلندپایه در جلوگیری از ورشکستی محافل تفکر نوینی در اواسط قرن بیستم، تا اعطای نشان‌های ملی از سوی روسای جمهور آمریکا به چهره‌های مروج «تفکر‌نوین»و تأمین مالی پروژه‌های آنها توسط بنیاد راکفِلر.

تفکرنوین در ایران

تاکنون بیش از ۱۰۰ نفر از شخصیت‌های برجسته «تفکر‌نوین» شناسایی‌شده‌اند، که افکار آنان وارد کشور شده است. اکثر این افراد آمریکایی بوده و اندیشه‌های آنان غالباً از راه ترجمۀ کتاب، به کشور ما راه‌یافته است. این کتاب‌ها معمولاً تحت عنوان روانشناسی و ادبیات طبقه‌بندی می‌شوند، به همین علت حساسیتی را برنمی‌انگیزند.

آثار این افراد فضای غیرعلمی و عامه‌پسندی دارند که آنها را به کتاب‌هایی پرفروش تبدیل کرده و میلیون‌ها نسخه از آن در کشور فروش رفته است. نمونه‌ای از این افراد به همراه عنوان برخی کتاب‌های شاخصشان عبارتند از:

نمونه ای از کتب نویسندگان خارجی تفکرنوینوین دایر (معنویت)، دیپاک چوپرا (شفای کوانتومی)، نیل دونالد والش (مجموعه سه جلدی گفتگو با خدا)، فلورانس اسکاول شین (چهار اثر از فلورانس اسکاول شین)، کاترین پاندر (از دولت عشق)، راندا برن (راز)، لوئیز هی (شفای زندگی)، باربارا دی آنجلیس (رازهایی درباره زنان)، دبی فورد تریسی (نیمه تاریک وجود)، جک کنفیلد (سوپ جوجه برای روح) و …

مروجین اصلی تفکر نوین در ایران

چهره های تفکرنوین در ایراناز اواسط دهه هفتاد برخی افراد در داخل کشور ما نیز شروع به ترویج جریان «تفکر‌نوین»نموده‌اند. علیرضا آزمندیان (موسسه تکنولوژی فکر)، احمد حلت (مجله موفقیت)، محمود معظمی (مکتب کمال)، سیدحسین عباس‌منش (گروه موفقیت عباس منش)، معصومه تیموری (موسسه سمینار ما) و …. نمونه‌ای از این اشخاص هستند.

در میان مروجین داخلی تفکر نوین برخی افراد خصوصیات ویژه‌ای دارند:

سیدمحمد عرشیانفر: طلبه ای با با سابقه جنجالی در حوزه علمیه ورامین  است که با سوءاستفاده از لباس مقدس روحانیت، به ترویج التقاطی آموزه‌های تفکر نوین با مباحث دینی مشغول است.

سپهر تاروردیان: موسسه «همایش فرازان» را در سال ۱۳۸۳ تأسیس کرد و با دعوت از برخی شخصیت‌های آمریکایی تفکر نوین چون «برایان تریسی»، «جک کنفیلد» و… به ایران، سمینارهای بزرگی را برای آن‌ها برگزار نمود که مدیران ارشد دولتی و خصوصی در این برنامه‌ها شرکت کرده و برخی سازمان‌های دولتی حامی مالی برنامه‌های او شده‌اند.

منابع

‏‫برن، روندا. راز. ترجمه‌ی مهدی‌ قراچه‌داغی‌. ‏‫تهران: ‏‫پیکان، ۱۳۸۶.

Blavatsky, Helena. Isis unveiled : A master-key to the mysteries of ancient and modern science and theology. New York : J.W. Bouton, 1877.

پی نوشت ها:

[۱] . Mary Baker Eddy (1821-1910)

[۲] . عرفان یهودی

[۳] . Transcendentalism

[۴] . The secret

[۵] ‏روندا برن، راز، ترجمه‌ی مهدی‌ قراچه‌داغی‌ (‏‫تهران: ‏‫پیکان، ۱۳۸۶)، ۳۱٫

[۶] ‏همان، ۳۴-۳۶٫

[۷] ‏Helena Blavatsky, Isis unveiled : A master-key to the mysteries of ancient and modern science and theology (New York : J.W. Bouton, 1877), 340.

[۸] . Thought Vibration or the Law of Attraction in the Thought World

[۹] . این لیست توسط مجله نیویورک‌تایمز منتشر می‌شود

[۱۰] ‏برن، راز، ۱۵۶٫

نظر دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
Please enter your name here